Jevrejski kompozitor Pal Abraham svetski priznat, zaboravljen na ovim prostorima

0
121

Nedavno emitovana emisija o Palu Abrahamu, svetski priznatom kompozitoru i dirigentu, jevrejskog porekla, rodom iz Apatina, skrenula je pažnju na činjenicu da se o ovom slavnom kompozitoru na ovim prostorima vrlo malo zna.

Pal Abraham, rođen u Apatinu 1892. godine potiče iz jevrejske porodice imućnog trgovca i bankara Jakoba Abrahama. Njegova majka Flora Abraham, bila je muzički obrazovana i podsticala ga je da uči klavir kod lokalnog kantora. Nakon što je završio Građansku školu u Somboru, Abraham se upisao na Kraljevsku muzičku akademiju u Budimpešti, gde je studirao violončelo i kompoziciju.

U Apatinu stoji tabla na njegovoj rodnoj kući, a pre nekoliko godina i jedna ulica je nazvana po njemu. Njegov klavir „stejnvej“, koje je stigao u Apatin 1912. godine danas se nalazi u  muzičkoj školi. Klavir je školi prodao Abrahamov nećak (postoji sačuvan ugovor), koji je jedini preživeo Holokaust, a po povratku iz logora je rasprodao preostalu imovinu i emigrirao u Izrael.

Prve Abrahamove kompozicije, nakon njegovog povratka iz Prvog svetskog rata, izvođene su na poznatim svetskim festivalima. Prekretnica u njegovoj karijeri odigrala se 1927. godine, kada je napisao muziku za film „Žene sa Istoka“, a potom postavljen za dirigenta u Operetskom teatru.

Proslavio se svojim prvim operetama „Gospođicin suprug“ (1928) i „Viktorija i njen husar“ (1930). Pal Abraham se tada seli u Berlin gde nastavlja sa da stvara i komponuje. Sledeće godine premijerno je odigran njegov „Cvet Havaja“, a godinu kasnije i njegova najpoznatija opereta „Bal u Savoju“, koja ga svrstava u najznačajnije kompozitore ovog žanra, zajedno sa Johanom Štrausom Mlađim i Francom Leharom.

Abraham je u Berlinu pisao muziku za pozorište i film, imao je svoj orkestar, radio je za razne filmske kuće ne samo iz Nemačke, nego i Austrije, Francuske i Velike Britanije.

Po usponu nacističkog režima i dolaskom Adolfa Hitlera na vlast, Abrahamova muzika skinuta je sa repertoara. Njegovo ime upisano je u knjigu antisemitskog autora Teodora Friča „Priručnik za jevrejsko pitanje“, zajedno sa čuvenim kompozitorima čiju su muziku nacisti smatrali „degenerativnom“ poput Mendelsona, Malera i njegovog savremenika Šenberga.

Abraham odlazi u Beč, gde je komponovao tri nezapažene operete, a potom se vraća u Budimpeštu. Kada je u Mađarskoj 1939. godine usvojen Drugi jevrejski zakon, Abraham je bio prinuđen da napusti zemlju, ali je njegova supruga, rođena Mađarica, odbila da pođe sa njim, zabeležili su istoričari.

Pal Abraham sa suprugom Šarlot

Bežeći od nacističkih  progona odlazi  u Pariz a po okupaciji Francuske , u leto 1940. odlazi u Maroko, u Kazablanku. Odatle je  brodom krenuo ka Novom svetu. Obreo se prvo na Kubi, odakle je otputovao u Njujork. Sve vreme izdržavao se radeći razne usputne poslove i svirajući klavir u barovima.

U Americi je dočekao kraj rata ali ubrzo biva smešten u psihijatrijsku bolnicu, sa dijagnozom progresivne paralize . Smatra se da je njegov mentalni krah pre svega prouzrokovalo saznanje da je izgubio porodicu u Holokaustu.

Američka vlada je 1956. godine, u potrazi za imigrantima zatekla Abrahama u bolnici. Obzirom da je u SAD ušao sa davno isteklom turističkom vizom, odlučili su da ga deportuju.

Poštovaoci Abrahamove muzike osnovali su odbor u cilju prikupljanja novca za njegov povratak u Nemačku. Po dolasku, Pal je smešten u sanatorijum u Hamburgu, dobio je i malu penziju, takođe počinje da dobija i tantijeme od njegovih dela. Njegova supruga Šarlot tada se takođe preselila u Hamburg. Živeli su zajedno u maloj kući u tom gradu, gde je Pal Abraham umro 6. maja 1960. godine.

Njegova muzika bila je popularna i u tadašnjoj Jugoslaviji. Po ulasku nacista u Beograd, komisija na Radio Beogradu, među prvima je na spisak zabranjenih autora stavila Pala Abrahama.

U Nemačkoj se poslednjih godina budi interesovanje za njegovo delo: izvode se operete, organizuju festivali, nedavno je izdata i biografija.

LEAVE A REPLY